Browse By

DÜNYA SİYASİ TARİHİ 2 ( VİYANA DÜZENİNDEN SONRA)

SİYASİ TARİH 2

 

Viyana düzeninin sıkıntıları vardı;

  1. Osmanlı meselesi
  2. Milliyetçilik

Rusya balkanlardan milliyetçiliği yaymak istiyordu.

Fransa yenilmişti ama devrimin ilkeleri milliyetçilik ve liberalizm bütün Avrupa’ya

yayılmış, mutlak monarşi imparatorlukları tehdit eder hale gelmişti.

Viyana kongresinden sonra yeni güçler ve eski güçler çatışma içerisindeler. Yeni güçler;

liberalizm, milliyetçilik, endüstri devrimi. Eski güçler; monarşiler, kiliseler ve feodal düzenin

artıkları. Endüstri devrimi liberalizmin güçlenmesini sağlamış, liberalizm ulusal egemenlik

ilkesi üzerine şekillendirilmiş. Endüstrileşmenin sanayinin doğurmuş olduğu liberalizmle

sanayi burjuvazisi ortaya çıkmış, sanayi burjuvazisi çok güçlüdür. Sanayileşmeyle beraber

sanayi burjuvazisi ve işçi sınıfı ortaya çıkacak. Sanayi isçileri de güçlüdür, ticaret burjuvazisi

de güçlü fakat asıl güç sanayi burjuvazisindedir. Bu iki sınıfta geleneksel yöntemlerle

yönetilmeye karşı çıkarlar, iki sınıfta haklar talep eder. Liberallere göre; seçme hakkı yalnızca

mal mülk sahiplerine tanınmalıydı, seçme ya da seçilen için vergi vermek şartı gelmelidir,

mutlak monarşi karşısında siyaset, ekonomi ve dinin özgürleşmesi gerektiğini savunurlar.

Fransa bugün 5. cumhuriyetini yaşıyor, Osmanlının son dönemlerindeki gibi Napolyon

sonrasında anayasa +  monark + parlamento vardı.

19.yy Avrupa’da devrimler dönemidir, 1818 yılında Avrupa bir kez daha devrimle sarsılacak,

buna yol açan iki unsur var birisi milliyetçilik birisi de liberalizmdir.

Louis Napolyon cumhurbaşkanı seçilir 1852 de kendisini imparator ilan edince cumhuriyet

tekrar çöker. Bu dönem çatışmalı bir dönemdir. Đspanya ve Portekiz de liberal anayasalar

gündemdedir. Đtalyan kent devletleri de Avusturya’ya bağlıdır.

1848 devriminin temel itici güçleri milliyetçilik ve liberalizmdir.

1830 da daha çok liberalizm etkiliydi

1848 de Polonyalılar Rusya’ya karşı ayaklanırlar milliyetçi bir ayaklanmadır. Macarlar da

Avusturya’ya karşı ayaklanırlar. Polonya ve Macar ayaklanması bizi de etkilemiştir. Bu

ayaklanmalar bastırılır. Macaristan Avusturya’ya yardım eder Macaristan yeniden bağımsız

kalır 1 yıl sonra bastırılır. Yardımın sebebi milliyetçi ayaklanma olmasıdır. Rus çarı bu

duruma hoş bakmaz. Bu ayaklanmaların önderlerinden önemli bir kısmı Osmanlıya kaçar,

mesela Mustafa Celalettin bir Polonyalıdır. Osmanlıya gelince adlarını değiştirirler.1869 da

eser yazar. Osmanlıda milliyetçiliği yayarlar. Adları değişir paşa olurlar.

Đtalya Avusturya kontrolünde ayaklanır, Almanya, Đsviçre, Đngiltere, Belçika, Fransa’da ki

ayaklanmalar milliyetçilikten çok burjuvazinin liberal istekleri doğrultusunda, bir kısmında

mevcut siyasal sisteme karşı, toplumsal koşulları iyileştirici ayaklanmalar olur

Her ülke kendi içinde ve birbiriyle çatışıyor endüstri devrimi ile dayanışma olgusu ortaya

çıkıyor. Đmalat tek bir süreçte oluyor fabrika temel üretim yeri ve mal fabrikadan çıkıyor,

işçiler bir arada çalışıyor ve dayanışma olgusu çıkıyor. Fabrikada üretim pazara dönüktür.

Düzinelerce üretim var. Endüstri devrimi ile iki hammadde önem kazanıyor birincisi çelik

ikincisi kömür sanayi için kömür önemli hale geldiğinden kömür yataklarına hâkim olmakta

önemlidir. Güçlü devlet olma şartı sanayileşmedir bunun içinde kömür ve demir lazımdır.

Buna sahip olma savaşı başlamıştır. Endüstri devrimi kentlerin gelişmesini sağlamıştır bu

gelişmeyle birlikte kitle toplumu ortaya çıkar kitle toplumunda insanlar aynı şeyi yaparlar.

Demir ve kömüre sahip olmak önemlidir. Viyana düzeni 1830–1848 devrimleri ile sarsılır

ama varlığını sürdürmektedir taki 19.yy ikinci yarısında Avrupa coğrafyasında bir takım

değişiklikler ortaya çıkana kadar. Đtalya ve Almayanın ortaya çıkışına kadar sürdürür. Viyana

 

 

kongresiyle Almanya 36 devletçikten oluşuyordu Đtalya’da Avusturya’nın payındaydı ancak

milliyetçilik yayıldıkça bu ülkelerde de etkisi görüldü. Đtalyan devlet başkanı Piyomente

Fransa devlet başkanı Kont Cover ile işbirliği yapar ve 1859 da solferie savaşı ile Đtalya

Avusturya’yı yener. Ve 1861 de 2.Victoria eranule taç giyer Đtalyan kralı olur ve Đtalya’da

ulusal birlik sağlanmıştır olur. Asıl önemli olan Almanya’dır. Almanya Prusya’dır Prusya’da

başbakan ve otto vardır. BĐSMARK siyasi tarih için önemlidir. Almanca konuşan halklar

Danimarka, Fransa ve Avusturya kontrolünde yaşıyorlar dolaysısıyla bu üç devleti yenmelidir

ve Bismark 1864 de savaş ilan eder 2 alman dükalığını ele geçirir.1866 da bu kez Avusturya

ile sadova savaşında Avusturya’yı yener ve Cermen dünyasının önderliği Prusya’ya geçer. En

güçlü rakibi Fransa’dır ve 1870 de SEDAN savaşında Fransa’yı yener 1871 de Alman ulusal

birliği sağlanmış olur. Sedan savaşı önemlidir Avrupa’nın ortasında Almanya ve Fransa

arasında köklü bir çatışmanın başlamasına neden olur. Alsasloreni ele geçirilmesi önemlidir

Fransa için. Burada kömür yatakları vardır. Fransa’nın bütün dış politikası dış ticarette de

burayı almak üzerine kurulmuştur.

Avrupa’daki dengeler alt süt olmuştur. Prusya’nın diğerlerinden farkı bütün orta sınıflar

susturulmuş lunkerler var, büyük toprak sahipleri siyasal sistemdeki ayrıcalıklarını

bırakmazlar. Fransa ve Đngiltere’de de siyasal ve ekonomik sistem değişmiştir ama

Almanya’da liberalizm yoktur. Kral göstermelik değildir. Bismark orta sınıfı bastırmıştır.

Almanya’da merkezi biçimde planlanan ve alman milliyetçiliğinin istekleri doğrultusunda

şekillenen sürekli ve hızlı bir kalkınma gündemdedir. Demir-çelik silahın hammaddesidir

Fransa ve Avusturya zayıflarken Almanya güçlenmektedir. Avusturya zayıflamış ve batıya

gidişi kesilmiştir. Batıda Almanya vardır batıya yayılmayacağından doğuya balkanlara doğru

yönelir ve burada gözü olan başka bir devlet Rusya ile çatışma noktasına gelir. Bu dönemde

kapitalizmin getirdiği emperyalizm denen bir mesele var, fazla nüfusa mal götürmek için

pazar alanı arıyorlar. Kapitalizm emperyalizm olarak şekil almış. Kapitalizm sürekli

büyümektedir ekonomik ve siyasal büyümeyi de beraberinde getirecektir. Askeri güçle

yayılır. Bismark döneminde Almanya’nın kıta üstünlüğü var Almanya’nın dezavantajları

vardır. Fransa ile arası bozuk ve stratejik olarak zayıf bir ülkedir. Kıta Avrupa’sının

ortasındadır doğusunda Rusya Batısında da Fransa vardır Fransa’dan çok korkmaktadır.

Đkisinin birleşip anlaşmalı saldırılarında korkar. Bismark bunun farkındadır ve bu durumu

aşmak için bazı ittifaklar kurar. Buna Bismark ittifakları sistemi adı verilir.

1872 de Avusturya Prusya ve Rusya 3 imparator birliğini kurarlar. Almanya’nın amacı

Rusya’yı yanına çekmek Fransa’yı yanına çekmesi mümkün değildir çünkü alsas loreni

vermez. Avusturya’nın bu ittifaka girmedeki amacı balkanlarda yayılırken Almanların

desteğini almak istiyor. Rusya’nın dâhil olmasındaki amaçta imparatorlar, monarklar arası

işbirliği düşüncesi hâkimdir. Kutsal ittifaklar vardı bunlar milliyetçilik karşıtıydı.

1875 de bu birlik dağılır sebebi de Avusturya ve Rusya’nın balkanlarda karşı karşıya

gelmesidir. Planlar çelişiyor fakat Almanya yılmıyor

1879 da Almanya ve Avusturya arası anlaşma yapılıyor. Almanya Avusturya’yı Rusların

saldırısına karşı yardım sözü veriyor. 1881 e Rusya’yı da ikna ediyor ve Almanya-Avusturya-

Rusya arasında yeniden 3 imparatorluk kuruluyor. Almanya yeni kurulmuş olan Đtalya’yı da

yanına çekmek istiyor, onu da savaşta yanına çekmek istiyor. 1882 de Almanya-Avusturya-

Đtalya arasında üçlü ittifak kuruluyor1915 e kadar yürürlükte kalıyor. Đtalya’nın Almanya’ya

yanaşma nedeni ise sömürge arayışıdır Afrika’yı sömürge olarak istiyor Akdeniz i aşması

lazım ama Đngiliz donanması çok güçlüdür Alman desteğine ihtiyacı var. Bismark’ın kurduğu

bütün bu sistem Avusturya ve Rusya ile savaşmaması üzerine dayanır savaşırsa sistem çöker.

1894 de Fransa Rusya arası ittifak anlaşması imzalanır.1904te de Fransa ve Đngiltere arasında

entert-konmyda anlaşması imzalanır. Đngiltere Fransa ve Rusya arasındaki çelişkileri bırakır

asıl tehlikenin Almanya’dan geldiğini görmüştür. Kıta Avrupa’sında denge Fransa aleyhinde

bozulmuştur dengeyi sağlamak için Fransa’nın yanında yer alır. Bu arada alman deniz gücü

 

giderek gelişmekte ve Đngiltere paniklemektedir. Đngiltere’nin 1902de Japonya’yla yaptığı bir

anlaşma var uzak doğuda Rusya ve Japonya’nın çıkarları çatışmaktadır ve aralarında bir savaş

çıkarsa Đngiltere Japonya’nın yanında yer alacaktır. Fransa ise Rusya’nın yanında yer alır, bu

dönemde Fransa ve Đngiltere’nin müttefikleri arasında karışıklıklar var. 1904–1905 de

beklenen Rus-Japon savaşı çıkar. Fransa Japonya’ya yardım eder ama yardım cılız kalır

savaşta Japonya beklenmedik bir şekilde Rusya’yı yener. Bu savaş sonrasında Asyalı

devletlerde Avrupalılarında yenilebileceği fikri ortaya çıkar. Rusya yüzünü tekrar balkanlara

döner Avusturya’yla karşı karşıya gelecektir. Aralarındaki savaşla beraber 1. Dünya savaşı

çıkar. 1907 de Đngiltere ve Rusya anlaşırlar ve Fransa Rusya Đngiltere tarafı oluşur. 1907 de

Đngiliz Rus sömürge anlaşması yapılır, Đran kuzey Rusya’ya ya aittir ve Ruslar Afganistan’la

ilgilerini keserler, Đngiltere de rahatlar. 1887 de Alman-Rus güvence anlaşması imzalanmıştı.

Almanlar kıta Avrupa sının üstünlüğünü ele almaya başlamışlardır ve bu Đngiltere’yi rahatsız

eder. Almanya ve Đngiltere arasında sömürge çatışmaları sebebiyle bir çekişme var. Đngiltere

de bu durumda karşı ittifaklar kurmaya başlar. 1887 de Đngiltere-Đtalya-Avusturya arasında

Akdeniz’e dair imzalanmış bir anlaşma vardır Avusturya’nın dâhil olma sebebi Đtalya’dan

emin olmak istemesidir. Bu arada Fransa ve Rusya yakınlaşır, Đngiltere ve Fransa arasında da

bazı gerginlikler var Akdeniz ve mısıra kimin hâkim olacağı çelişkisi var, uzak doğuda da

çıkarları çatışıyor, Osmanlı üzerindeki politikaları meselesi var. Rusya ve Đngiltere arasında

19.yy. ikinci yarısından sonra temel mesele; Rusya Osmanlı üzerinden sıcak denizlere inmek

istemektedir. Ama Đngiltere buna engel olmaktadır Rusya da yönünü kendi güney ve

doğusuna çeviriyor orta Asya’yı ele geçiriyor bütün orta Asya’yı demir yoluyla kaplıyor

Hindistan’a doğru ilerliyor Hindistan Đngiltere’nin önemli bir sömürgesi ve bu durumda

paniklemeye başlıyor. Rusya’nın da hedefi Hindistan üzerinden sıcak denizlere inmektir bu

dönemde Turancılık denen düşünsel akım ortaya çıkar.

1888 de kayzer 1. wilhelm ölür. (kayzer alman imparatorlarına denir). Đmparatorun ölmesi

Prusya’da ciddi sorunlar çıkartacaktır. Yerine oğlu 2. wilhelm kral olur bismark’ı saf dışı

bırakır bismark denge politikacısıyken 2. wilhelm saldırgan dış politikaya yönelir, 1. Dünya

savaşıyla sarsılacaktır. 190te Rusya’da Çar’a karşı ayaklanmalar çıkar.

Artık savaş tarafları belli olmuştur. Avusturya-Almanya-Đtalya ve Đngiltere-Fransa-Rusya’dır.

1908 de Đngiltere ile Rus Çarı’nın görüşmesinde, Đngiltere Rusya’yı Osmanlı üzerindeki

emellerinde serbest bırakır bunu Hindistan’a inmemesi için yapar. Đngiltere’nin bu iki devletin

yanında yer almasının sebebi Rusya ve Fransa’nın Almanya karşısında dengeyi

kuramayacağını düşünmesidir.  Bu arada Almanya’nın Osmanlı üzerindeki hegemonyası

giderek artmaktadır, Đstanbul-Bağdat demiryolu üzerindeki maden işletmelerini 2. Abdülhamit

Almanya’ya verir. Viyana düzeni bozulmuş ve bozulmasıyla dünya savaşına gidilmiştir.

Savaşın tarafları bellidir ve bu tarafları karşı karşıya getiren bunalımlar vardır. 1908 Bosna

hersek bunalımı var. Avusturya-Macaristan 1876–1878 de işgal ederek ilhak edecekti. Ama

burada asıl Sırpların gözü vardı Sırbistan’ın arkasında da Rusya vardı. 2. bunalım ise 1912 de

4 balkan devleti birleşip savaşarak Osmanlıyı balkanlardan atmışlardır. En çok payı Bulgarlar

almıştır ve Avrupalılar bir kısmını alırlar, bu durumdan Bulgarlar rahatsız olurlar ve

Almanya’ya yanaşırlar. Bir başka bunalım da kuzey Afrika’dır burası da emperyalistlerin

yayılma alanlarından birisidir.

19.yy.ın sonunda Almanya güçleniyor ve 2. kayzer wilhelm Almanya’yı Đngiltere’ye karşı

daha da güçlendirmek istiyor. Tek engeli Đngiltere’dir Đngiltere denizlere hâkim donanması

güçlü bir devlettir. Almanya Fas üzerinde de egemenlik kurmak ister fakat imparator izin

vermez. Bu arada Fransa ve Đngiltere arasında Fachodo bunalımı çıkmıştır, sudanın bir

bölgesidir Fransa sudanı işgal eder Đngiltere de sert bir ültimatomla geri çekilmesini ister.

Fransa’nın gözü Fas’tadır. Almanlar Fransa’nın gözünün Fas’ta olduğunu biliyordur ve Fas

sultanını kışkırtırlar, Đngiltere’nin bu çabalarını nasıl karşılayacağını merak ederler, aralarında

yaptıkları anlaşmaya uyarak Đngiltere’nin Fransa yanında yer alıp almayacağını merak ederler.

 

Bu kışkırtma sorunu uluslar arası arenaya taşınır 1906 da yapılan Alegrias konferansı Fas’ın

kime ait olacağını görüşmek için toplanır Almanya Đngiltere’nin tavrını gözlemler ve Đngiltere

Fransa’nın yanında yer alarak sözünü tutar dengeyi kurmaya çalışır.

Bu bunalımlardan sonra birinci dünya savaşına gidilir. Avrupalıların kendi aralarında yaptığı

bir paylaşım savaşıdır. Temel neden emperyalizmdir ikinci bir neden ise Almanya’nın

konumudur. Coğrafi olarak kıta Avrupa sının ortasında bulunur. Doğusunda Rusya batısında

ise Fransa var. Almanya’nın güvenlik sorunu var ikili bir savaştan korkar ve Sehlielfen

planını hazırlar. Bu plana göre bir ayda Fransa’nın işini bitirir, Rusya seferberliği uzun

sürecektir büyük olduğu için. Ona hazırlanana kadar Fransa’nın işi biter Rusya’ya dönerim

diye düşünür.

Başka bir mesele ise değişen güç dengesi ve güvensizliktir. 19.yy.ın yarısında viyana kongresi

ile büyük devletler bir araya gelip Avrupa uyumu kararını vermişlerdi. 1870 de bu düzen

bozuldu, alman ulusal birliği sağlandı Prusya Fransa’yı yendi uyum kalktı. Bütün devletler

uyumsuzluk ve şüphe içinde, çıkarları çatışıyor. Devletler için önemli olan ilk darbe

avantajıdır, karşı tarafa ilk askeri darbeyi indiren avantaj sağlamış olur. Teknolojinin

gelişmesi savaşların tahrip gücünü arttırmış ülkelerin güvenlik kaygıları artmış ve bunun için

silahlanmaya başlarlar ve silahlanma yarışı hız kazanır. Seferberliğini en hızlı tamamlayan

avantaj sağlar. Seferberlik ilanı savaş ilanı gibi algılanıyor.4. neden uluslar arası örgütlenme

yok devletler bir araya gelip barışla sorun çözemiyor. 5. neden ise Osmanlını gücü yok ve

mirasını paylaşma konusunda anlaşamıyorlar. Daha fazla ülkenin katıldığı, daha uzun süren

savaşlar, tüm dünyayı etkileyen 7 yıl savaşları varken bu savaşa dünya savaşı deniyor. Bunun

sebepleri; topyekûn yapılması, sivil asker ayrımı olmadan bütün ulusun katılması, ölüm kalım

savaşı olması daha önce halk dâhil olmuyordu, ülkenin her yeri savaş alanı. Savaşın

özelliklerinden biride varılmak istenen amaç ile ödenen bedeller arasındaki dengesizliktir. Her

ülkenin amacı farklıdır; Fransa alsas-loreni ister, Đngiltere Prusya militarizmini yıkmak güç

dengesini sağlamak ister, Almanya Avrupa’da başat güç olmak ister, Đngiliz sömürge

imparatorluğu yerine alman sömürge imparatorluğunu kurmak ister. 19.yy.ın güçlü

emperyalist devletlerarasındaki savaşı bütün ekonomik potansiyellerini ortaya koyarak

savaşmalarıyla gerçekleşir. Savaş bittiğinde Avrupa ekonomik olarak zayıflamıştır.

Teknolojiyi sürekli üretmek lazımdır, fakat savaşı kazananlarda zayıflamıştır. Birinci dünya

savaşına kadar savaşlar tek ya da iki boyutluydu bu savaş ise üç boyutluydu. Önceden

savaşlar karada geçerken bu savaş havada karada ve denizde geçiyor denizaltıları ve uçaklar

kullanılıyor.  Hiçbiri bu kadar geniş çaplı bir savaş beklemiyordu 4 yıl sürmesini kimse

istemezdi. 28 Haziran 1914’te Sırp milliyetçi bir öğrenci Avusturya Macaristan veliahdını

öldürür. Sırplar Bosna’yı isterler. Avusturya Almanya’ya danışır. Sırbistan tek değildir Rusya

yanındadır. Almanya ya destek olacak ya da olmayacaktır. Destek olursa bunalım büyür

olmazsa Avusturya kaybeder. Alman imparatoru ve Rus çarı kuzendir. Avusturya Sırbistan’ın

hafifçe kulağını bükse sesini çıkarmaz diye düşünür.28 Temmuz 1914’te Avusturya Belgrat’ı

bombalamaya başlar ve Rusya seferberlik ilan eder. Almanya da 1 ağustosta Rusya ve

Fransa’ya savaş ilan eder Rusya seferberliğini tamamlamadan savaş ilan eder. Almanya

yaptığı plana göre ilk darbeyi Fransa’ya yapacaktır. Belçika’dan topraklarından zararsız geçiş

hakkı ister ama bunu hiçbir devlet kabul etmez. Bu durumda Almanya Belçika’ya saldırır

Đngiltere bu kez Almanya’ya savaş ilan eder. Savaşın kısa süreceğini sanıyorlardı

beklenmedik bir şekilde uzun sürüyor. Almanya’nın planına gör Fransa’nın işi 6 haftada

bitecekti ama umulmadık aksaklıklar çıkar. Beklenmedik bir şekilde Belçika 12 gün boyunca

direniş gösterir ve plan aksar. Belçika saldırısında ilk kez zeplin denilen balonlarla havadan

saldırı yapılmıştır. Belçika böyle direnince Fransa’ya doğrudan girmek ister Fransızlarında

umulmadık direnişiyle Almanya’nın bütün planları bozulur. Đlk kez kullanılacak bir savaş

tekniği gündeme gelir. Daha öncesinde savaşlar bir ova ya da meydanda olurken bu kez siper

denilen çukurlarda etrafı dikenli telle çevrili aşılmaz barikatlarda oluyor. Bunlar savaş

 

teknikleri açısından önemlidir savaşın uzamasının nedenlerindendir. Alman ve Fransızlar 4

sene boyunca bu siperlerin içinde kalmışlardır. Doğudaki Avusturya Sırbistan savaşına

Ruslarda dâhil olmuştur. Almanya’nın planına göre Ruslar seferberliğini 1 ayda

tamamlayabilirdi ama 20 günde tamamlamıştı ve 17 ağustosta doğu Rusya’ya girerler. Alman

ordusu tuzak kuruyor geri çekiliyor, tavannelide 120,000 Rus askerini esir alıyorlar.

Rusya’nın işi bitiyor alman-Avusturya orduları bu kez de Rusya’nın içine yürümeye

başlayacaklar, zaman Đngiltere ve Fransa’nın lehine işler Almanların savaş süresi uzadıkça zor

duruma gelecektir; savaşı sürdürmek için kaynağa ihtiyaç vardır Almanya hammadde

konusunda sıkıntıya düşerse sömürgesi olmadığı için zor durumda kalır. Almanya Đngiltere’yi

teslime zorlamayı düşünür ama vazgeçer havadan zeplinle bombalamaya başlar. Bu Đngiltere

için bir ilktir ilk kez topraklarında savaş oluyor. Đngiliz halkında Almanlara karşı nefret başlar

aslında ırksal olarak akrabalar ama ulus olmak başka bir meseledir. Havadan bombalar ama

işgale kalkmaz çünkü Đngiltere ada devletidir ve deniz gücünü alt etmek çok zordur. Đngiltere

teslim olmaz Almanya Đngiltere’ye mal akışını kesmek ister bunun için u-boat /underseaboat

denizaltılarını kullanır. Ekonomik yönden çökertip teslime zorlamak ister. Đki Đngiliz gemisini

batırır ve bu gemilerim yolcularının çoğu Amerikalıdır Amerika bu durumdan rahatsız olmaya

başlar. Alman Avusturya orduları Rusya’nın içine girerler Ruslarda Fransa ve Đngiltere’den

yardım isterler, Fransa ve Đngiltere’de yardım için boğazlara saldırır ve Trakya’yı işgal

ederler. Osmanlı savaş dışı bırakılacak ve Rusların baskısı azalacak. Batı tarafında 1916

verdun savaşları var. Kayıplar çok fazladır şubattan hazirana kadar Fransa 350 bin Almanya

300 bin kayıp vermiştir. 1916 da kayıp 1 milyon 360 bine ulaşmış ve ilk kez tank

kullanılmaya başlanmıştır. Savaş süresince Đtalyanlar Almayanın kazanamayacağını anlıyorlar

ve Đngiltere ve Fransa’yla 1915’te Londra anlaşmasını imzalıyorlar. Taraf değiştiriyorlar

bunun karşılığında bir takım vaatler var. Bulgaristan 1915’te Almanya’nın yanında yer alır

Romanya’da Almanya’nın yanında savaşır Romanya’ya petrol var petrol önemlidir benzin

açısından. Romanya’nın Almanya kontrolünde olması avantajdır benzin yanında buğday

alanına da sahiptir.

Almanya denizaltı savaşında Amerikanın ticaretini tehdit ediyor. Almanya Meksika’yı

kışkırtıyor, Meksika imparatoru 1917’de Almanya’ya ittifak öneriyor, eğer ABD Almanya’ya

saldırırsa Meksika’da ABD ye savaş ilan edecek karşılığında Teksas Arizona verilecek.

Almanya Japonya’yı da Rusya ve ABD ye karşı kışkırtıyor, Japonya buna izin vermiyor diğer

tarafta yer alıyor. Meksika imparatoruna gönderilen telgraf basında yayınlanır ABD savaşa

girecektir ve kamuoyunu hazırlıyor. Savaşa alışkın değildir, 6 Nisanda ABD Almanya’ya

savaş ilan eder. 1918’de ABD başkanı Wilson 14 ilke ilan eder. ABD savaştan sonra klasik

yalnızcılık politikalarına geri döner. 1823’te ABD başkanı MONROE doktrini ilan eder.

Avrupa’nın iç işlerine karışmayacak Avrupa’da ABD ye karışmayacaktır.1917 de bu ilkeyi

ihlal edip savaştan sonra kendi kıtasına çekilir. 1917 de Rus çarlığı yıkılmış şubatta liberal

devrim, kasımda Bolşevik ihtilali gerçekleşmiş. Lenin 1917’de sürgündedir Almanya

kendisine zırhlı tren sağlamıştır Rusya’ya gelir Bolşevikler iktidara gelince savaştan çekilirler,

bütün anlaşmaları iptal edip emperyalist savaştan çıkarlar. 1918 de Romanya, eylülde

Bulgaristan ateşkes ister ekimde Osmanlı kabul eder ve 11 Kasım Almanya henüz savaş kendi

topraklarına gelmeden Almanya imparatorluğu yıkılır cumhuriyet kurulur ve savaştan çekilir.

ABD Fransa ve Đngiltere kazanıyor savaşın sonuçları iki boyutlu birincisi ekonomik ve

toplumsal sonuçlar ikincisi ise siyasal sonuçlar. Birinci olarak ekonomik ve toplumsal

sonuçlar açısından Avrupa ekonomik olarak çöktü. 350 milyar dolar kayba uğradı ve 10

milyon Avrupalı hayatını kaybetti. Devletin ekonomiye müdahalesi gündeme geliyor.

Enflasyon ve borçlanma sorunu ortaya çıkıyor enflasyon çok fazla artıyor. Almanya’da para

basımı gündem gelir.  Devlet memurlarının ve ücretlilerin refah düzeyleri düşecek. Avrupa

ABD den borç alır ve dolayısıyla Avrupa üstünlüğünü ABD ye bırakmış olur. ABD de sanayi

ürünleri ve ürün kapasitesi artmıştır. Toplumsal sonuçlar içinde Avrupa’da milliyetçi akımlar

 

yükselmiştir. Değişik siyasal düşünceler, sosyal demokrat partiler ortaya çıkmıştır. Yaş

grupları ve cinsler arsında denge bozulmuş kadınların sayısı çoğalmış ve kadınlar çalışma

hayatına girmeye başlamışlar. Genç nüfusun çoğu kaybedilmiş. Mesela oxfordun yüzde

yirmisi ölmüş.

Siyasal sonuçlar; Avrupa’nın dünya üstünlüğü dönemi sona ermiş. Đngiltere galip olmasına

rağmen ekonomik çöküntüden etkilenmiştir. Üstünlük ABD ye geçiyor Japonya’da

yükseliyor.

1917 de Bolşevik devrimi ile ilk sosyalist devlet Rusya’da ortaya çıkıyor.

4 imparatorluk ortadan kalktı Avusturya-Macaristan, Almanya, Osmanlı ve Rus çarlığı

ortadan kalkıyor. 4 yeni devlet ortaya çıkıyor. Polonya (Rusya’ya bağlı olarak) Macaristan

(Avusturya’ya bağlı olarak) ve diğer ikisi tamamen yeni olan Yugoslavya ve Çekoslovakya

devletleri ortaya çıkıyor. Bugün bunlar yoklar.

1919–1939 2 dünya savaşı arası dönemin özellikleri; bu dönem ait alt dönemler.

Barış anlaşmalarının ortaya konduğu bir dönemdir. Almanya ile versay anlaşması, Macaristan

ile trianon anlaşması, Avusturya ile st Germain, Bulgaristan ile Neuilly, Osmanlı Sevr

anlaşması var. Bunların hepsi Sevr hariç yürürlüktedir. Viyana kongresi sonrası anlaşmaklar

denge anlaşmasıydı ama bunlarda denge kaygısı yok. Bunlardaki ağar koşullar 2. dünya

savaşına yol açar. Yenilmiş devletlere çok zor koşular dayatılmıştır. Macaristan yaptığı

anlaşmadan hiç memnun değildir, üçte bir toprağını ve üçte iki nüfusunu kaybetmiştir.

Macaristan dışarıya bağlı halklarını kendine bağlamak ister. Almanlarda almanca konuşan

halkları kendine katmak ister.

Đtalya düş kırıklığı yaşamaktadır. Kendisine az pay düşmüştür Avrupa’ya yayılmak için

Đngiltere ve Fransa’dan destek ister. Afrika’da yayılmak içinde onlarla çıkarları çatışır.

Đngiltere denge politikasını artık sürdüremiyor çünkü gücü yok.

ABD yeniden klasik yalnızcılık politikasına döner. Milletler cemiyetinin kurulmasını önerir

ama kendisi dâhil olmaz. Bu durumda Đngiltere ve Fransa şekillendirdi ve Fransa

Almanya’nın canına okudu. ☺☺

Sovyetler birliği dış politikadan uzak

1919–1939 döneminin alt dönemleri;

1919–1924 barış anlaşmalarının korunması

1925–1930 Lokarno dönemi

1930–1939 düzenin yıkılış dönemi

1919–1924 ABD milletler cemiyetine girmemiş Fransa’nın önerdiği ittifakı onaylamamış.

Fransa Almanya’nın güçlenmesinden korkuyor ve anlıyor ki ABD yanaşmıyor. Fransa

Almanya’nın doğu ve güney komşularıyla dostluk imzalar.

Fransa Almanya’dan ve Sovyetlerden kopan toprakların birleşmemsini Avusturya-

Macaristan’ın parçalanmış halinin devamını ister. Avusturya’nın güçlenmesi Almanya’nın

lehinedir.

1925–1930 lokarno dönemi; 1925 lokarno anlaşması

1928 bicarle paktı imzalandı

1929 young planı

1930 Londra deniz silahlarının sınırlandırılması konferansı.

Bu dönemin birinci dönemden farkı var burada daha çok barışa dönük hedefler var

silahlanmanın azalması için çabalar var. Fransa ve Almanya arsı yakınlaşmalar var 2 devletin

uzlaşma süreci yaşanıyor bu dönemde.

1930–1939 arasında ise yeniden Almanya ve Fransa’nın yeniden karşı karşıya geldiği

dönemdir.

1919–1924 arasında Fransa’nın Almanya’ya karşı güvenlik arayışı var ABD destek olmayınca

Almanya’nın komşularıyla dostluk anlaşmaları imzalıyor. Fizik garantileri olması gerekiyor

bunun için de rem bölgesine ve köprülere sahip olmak istiyor ama Đngiltere buna yanaşmıyor

 

 

ve Fransa da bu garantiyi elde edemeyince ittifak sistemi kuruyor.

Belçika ve Polonya’yla ittifak antlaşması imzalıyor

Çekoslovakya Yugoslavya ve Romanya ile dayanışma anlaşması imzalıyor. Çekoslovakya ve

Yugoslavya zaten Đngiltere ve Fransa tarafından Almanya’yı çevrelemek için kurulmuştu.

Çevresindekilerle birleşip güçlenince Almanya rahat hareket edemez diye düşünüyor.

Almanya’da bu arada cumhuriyet var Waimar anayasası dönemi ulusal meclis toplanmış

Almanya’da sosyal demokratlar etkililer. Sosyalist bir ordu, liberal parti var ve endüstri

sahipleri destekliyor. Güçlü komünist bir hareket var. Spartakistler var

Komünistler ayaklanır ve sosyal demokrat hükümet bu ayaklanmayı bastırır ve iki tarafın

araları açılır ve Naziler bu sırada iktidara yürürler ve bir birleşme sağlanamaz. 1920de ulusal

meclis Berlin’e taşınır militarizm güçlenir. Wepka kapp önderliğinde aşırı sağcı güçler 13

Mart 1020’de darbe yaparlar fakat çok güçlü bir darbe değildir. Bundan önce Ocak 1919’da

Alman işci partisi kurulmuştu fakat sosyalist değildi, işsiz askerler dâhil oluyordu savaş

sonrasında buraya Adolf Hitler de siyasi komite üyesi olmuştu Hitler viyana

doğumludur.1920’de adını nasyonel sosyalist işçi partisine çevirir. Bu Nazi partisinin

görüşleri belli değildir ama neye karşı olduğu bellidir

1-Komünizme

2-Yahudiliğe

3-liberalizme ve parlamentoya karşıdır.

Bu Nazi partisini ludendorf destekliyor

1923 de birahane darbesini yaparlar Hitler hapse girer ve kavgamı yazar.

Almanya’nın dış borcu var versaydan kaynaklı Fransa borcu ister 56 milyar dolardan 33

milyar dolara düşürür ama ödeyemez bu durumda rem bölgesini işgal eder. Almanya ve

Rusya dış politikadan dışlanmıştır Nisan 1922’de ve yeniden yakınlaşırlar.

Bu dönemde Đtalya hayal kırıklığı yaşamaktadır, ekonomik bir çıkmazın içindedir güçlü bir

komünist hareket vardır ve siyasi partiler zayıftır. 1861’den 1915 kadar 55 sene boyunca

harcadığı paranın 2 katını 1915–1918 arasında harcar.  Büyük bir mali krizin içindedir.

Müttefiklerinden savaş sırasında yardım alır borçlanma ve enflasyon çok fazladır. Köylülere

toprak işçilere iş vaat edilmiş ama yerine getiremez işçiler grevdedir.

Almanya ve Đtalya’da güçlü komünist hareketler var ve sermaye sınıfları bundan rahatsız

olurlar.

Đtalya’da Milliyetçi sınıflar birleşir 1922’de liderleri Mussolini’dir. 1919’da bir faşist

örgütlenme vardır 1920de adı Đtalyan faşist partisi olur. 35 üyesi var çok büyük bir güç değil.

1922 de 200 faşist Romanya yürüyünce Đtalyan imparatorluğu Mussolini’ye verilir. Bir süre

sonra mussolini dernekleri kaldırır

1922 de mussolini faşist devleti ortaya çıktı. sovyetler birliğinde komünist devrimden sonra iç

savaş ortamına girilmiş yeni rejimle mücadeleler başlamış sosyal devrimciler Bolşeviklerle

mücadele ediyor Rusya’daki iç savaş 1920 den 1922 ye kadar bazı yerlerde devam eder.

Güneyde wrangel beyaz ordular çarlık yanlıları ve Bolşevikler kızıl ordular olmak üzere 2 ana

grup vardı Lenin 2 adım ileri 1 adım geri olarak yeni politikasını ilan ediyor. Sosyalizme

doğru iki adım ileri kapitalist ve ekonomik sistemi sosyalizme dönüştürmeye çalışıyor,

köylüler direniyorlar özel mülkiyetin kaldırılmasını anlamıyorlar. Tarımda büyük çöküntü

yaşanıyor Lenin’de birden sosyalist düzene geçilmeyeceğini görüyor 1 adımda geri planını

uyguluyor. Lenin bir suikastta yaralanır 1924’te ölür. Rus devletinin tartışılmaz önderiydi ve

onun mirası için önderler arasında çatışma çıkıyor. Önderler ikiye ayrılıyorlar 1cisi iyi

eğitimli yabancı dili olanların baskısında acı çekmeyen grup. Diğer grup ise Rusya dışına

çıkmamış çarlığın baskılarını çekmiş başlarında da stalin var onun karşısındaki isim ise

Trocki. Rus komünist partisinin genel sekreterlik seçiminde stalin büyük farkla gelip çıkar.

Stalin iyi bir örgütçü ve trocki ise iyi bir hatiptir. Stalin Rus değildir ve çevresinde de Kafkas

kökenliler vardır. Trocki dünya devrimi peşindedir, stalin ise önce Rusya’da devrimi

 

 

 

yerleştirip güçlenmek peşindedir. Stalin mücadeleden galip çıkar, Rus devriminin diğer

önderlerini tasfiye eder kendi önderliğini koyar. Ağır endüstriyi geliştirmek, ulaşımı

geliştirmek, makine kullanımını yaygınlaştırmak ister ve kuralların ötesinde yeni bir sanayi

hamlesi içine girer.

Sömürgelerde de hareketlenmeler vardır. Hindistan’da 1924’te Gandi sivil itaatsizlik

önderliğini yönetimini getirir, 1930’da Hint ulusal kongresi kurulur, bağımsızlık isteği dile

getirilmeye başlanır 2,sivil itaatsizlik eylemine girişiyor, Hint Müslümanlar da

hareketlenmeye başlamışlar. Pakistan’ın Hindistan’dan ayrılması gündeme gelir. Hem

Hindular hem Müslümanlar Đngilizlere karşı bağımsızlık istiyorlar.

1925–1930 Locarno göreceli bir barış dönemidir. almanya ve Fransa’nın sorunları vardır.

Almanya’nın teminat Fransa’nın güvenlik sorunları çözüm bulmaya başlamıştır. Dawes planı

ile Almanya’nın teminat borçları taksitlere bölünmüş 250milya dolardan başlayıp artan

taksitlerle ödensin 200 milyon dolarda kredi verilsin. Roor bölgesi Fransa tarafından

boşaltılsın. Alanya Fransa arası çekişme döneminin temel özellikleri bunlardır. Almanya 1922

de Fransa’ya bir öneride bulunur Almanya-Fransa Belçika-Đngiltere arası savaşa girmeme

önersini sunar. Fransa reddeder çünkü Almanya’nın kendisine borcu vardır. Ama 16 Ekim

1925 lokarno imzalanınca aralarındaki sorun planla çözümlenince ilişkileri yumuşamaya

başlar ve Fransa bu kez kabul eder.

Bu anlaşmalara göre Almanya-Fransa sınırı, Almanya-Belçika sınırı ve rem bölgesi silahtan

arındırılacak. Fransa Almanya’nın bu bölgelere silah sokmasını istemiyor. Almanya batı

sınırları için bu güvenceyi veriyor ama doğu sınırları için vermiyor sadece doğu sınırlarını

silah zoruyla değiştirmeyeceğinin sözünü veriyor. Đngiltere Almanya’nın Belçika ve

Fransa’ya saldırması durumunda askeri yardım sözü veriyor fakat aynı sözü Almanya’nın

doğu komşuları Çekoslovakya ve Polonya’ya vermiyor. Anlaşmaların ikinci ayağı Almanya

ile Fransa-Belçika-Çekoslovakya-Polonya arasında yapılan hakemlik anlaşmalarıdır.

almanya’nın doğu ve batı komşuları arasında sorun çıkarsa silah gücüyle çözülmeyecek

hakeme götürülecek barış çözümü garantisi veriliyor. lokarno anlaşmalarının 3,boyutu

Fransa’nın Çekoslovakya ve Polonya arasında Almanya’ya karşı imzaladığı güvence

anlaşmalarıdır. almanya buralara saldırırsa Fransa yardıma gidecektir.

Lokarno barış dönemi kısa vadeli sonuçlar doğurmuştur 1-Almanya yeniden Avrupa’nın

büyük devletleri arasında kabul edilmiştir, 1.Dünya savaşı sonrasında uluslararası

anlaşmalardan dışlanmıştı. 2-Almanya ve Fransa arası haklı bir denge kurulmuş iki tarafta

birbirini ezemeyecek duruma getirilmiştir.

Uzun vadeli sonuçları ise;

1- Versay anlaşmasının bağlayıcı olmadığını ortaya koyar. Almanya versay’ın

değiştirilebileceğini görecektir. Ülkeler kendilerini doğrudan ilgilendirmeyen ülkelerin

güvenlik sorununa karışmayacak çünkü Đngiltere Çekoslovakya ve Polonya’ya

güvence vermiyor.

2- Almanya versayın hükümlerinin çiğnendiğini görüyor

3- ABD savaştan sonra 14 ilke yayınlamıştı. Bunlardan birisi uluslar arası bir cemiyet

kurulmasıydı milletler cemiyeti ortaya çıktı fakat ABD katılmadı. Milletler

cemiyetinden umulan; savaştan sonra ülkeler perişan durumdaydı ve dış politikaları

açıktı ülkelerarası gizli anlaşmaların yapılmaması. Uluslar arası politikalar şeffaf

şekilde yürüyecek, dış politikalar denetim altında olacaktır. Ancak bunların hiçbiri

olmaz. Savaştan sonra Wilson kaybeder Harding başkan olur. Morner doktrini

çerçevesinde yalnızcılık politikalarına geri döner. Milletler cemiyetinden uzak durur.

ABD güçlü bir devlettir milletler cemiyetinden uzak durması kötü olur, Sovyetlerde

alınmıyor ve iki güçlü devlet dışarıda kalıyor. Sovyetlerin rejimini tanımıyor. Milletler

cemiyeti Đngiltere ve Fransa’nın eline geçiyor. Dünya örgütü yerine Avrupa örgütü

görüntüsü oluşuyor. Đngiltere ve Fransa arasında da problemler var; Đngiltere denge

 

politikası izlemek için Almanya’yı da dâhil etmek ster ama Fransa istemez. 1919da

kurulmuştur ama 1930–1939 döneminden sonra tamamen etkisiz kalır.

1922 de deniz silahlarının sınırlandırılması için washingtonda konferans toplanır, bu arada

da Japonya ve ABD’nin pasifikte çıkarları çatışmaktadır. Anlaşmaya göre ülkeler

birbirlerinin pasifikteki topraklarına saygı göstereceklerdi. Almanya ve Japonya arasında

Çin’in toprak bütünlüğüne ve bağımsızlığına saygı duyulması amacıyla bir anlaşma

yapılır. Çin büyük bir pazardır her devletin Çin üzerinde bir takım emelleri vardır. Çin’in

toprakları üzerinde ekonomik ve ticari açıdan ülkeler arasında fırsat eşitliği kabul

edilmiştir. ABD Đngiltere Fransa ve Japonya arasında deniz silahlarının sınırlandırılmasına

ilişkin bir anlaşma yapılmıştı. ABD 5, Đngiltere 5,,Fransa 3, Japonya 1,67, Đtalya 1,67

Đngiltere sahip olduğu deniz üstünlüğünü ABD ile paylaşmaya başlamış,1930 ABD-

Đngiltere-Japonya arasında anlaşma yapılır,küçük tolaylı savaş gemilerinin sayısı

sınırlandırılır.

1925–1930 arasında başka girişimlerde vardır. 1927 de Fransa dışişleri bakanı Briand,

ABD ye bir öneride bulunur; Fransa ve ABD arasındaki savaşı yasa dışı kabul eden bir

anlaşma yapalım der ABD dış işleri bakanı Kellof ise daha geniş çaplı bir anlaşma ister.

1928 de Briand-Kellof paktı ortaya çıkar. Abd-ingiltere-fransa-almanya-japonya-belçika-

polonya-çekoslovakya arasında imzalanır aslında Đngiltere ve Fransa’nın pek niyeti yoktur

ama imzalar. Buna göre ülkelerin arasındaki sorunlar savaşla değil barışla çözülecektir.

Sovyetler birliği uluslararası politikanın dışında ve bu pakta dâhil değil. Sovyetler birliği

rejimini yerleştirme çabasında. 1919–1939 arasında paraya, sermayeye, ticarete ve

diplomatik tanınmaya ihtiyacı var.

1922 de Sovyetler birliği ve Almanya arasında Rapollo dostluk anlaşması imzalanıyor.

1925’te Türkiye ile dostluk, saldırmazlık anlaşması olarak Türk Sovyet dostluk anlaşması

imzalanır ve 1945e kadar uzatılır.

1928 de Sovyet dışişleri bakanı Litvirow plan yapıp Briad-Kellof paktını kendi

komşularıyla imzalar, göreceli olarak güçsüz olduğu için barışçıl bir politika izler.

1930–1939 barış anlaşmalarının bozulma dönemi. New york’ta ekonomik kriz başlar hisse

senetleri düşer ve endüstri alanında sıçrar ve tüm dünyayı etkisi altına alır Avrupa’ya

yaptığı yardımları kesmek zorunda kalır. ABD Almanya’ya kredi veriyordu Almanya da

Fransa ve Đngiltere’ye borçlarını ödüyor Đngiltere ve Fransa’da ABD ye olan borcunu

ödüyordu. Sistem böyle işliyordu. ABD kredileri kesince Avrupa’da yatırımlar düştü ve

sistem çöktü işsizlik yükseldi fiyatlar düştü. Almanya bu bunalımdan en çok etkilenen

ülke oldu. ABD borçları ertelemeye karar verdi. avrupaya sermaye akışı kesilmiş

uluslararası para dengesi bozulmuş. Đngiltere ve Fransa’nın sömürgeleri var onlara

yeterlidir ama Almanya’nın yok. Bu bunalım Almanya’da komünizm ve faşizmin güç

kazanmasına yol açıyor.1935’te Nazi partisi çoğunlukta değildir buna rağmen hitlere

başbakanlık verilir. Güçlü sosyalist hareket bunu engelleyememiştir. Sosyal demokratlar

ve komünistler ortak cephe kurarlar ve Naziler engel olurlar. Ortak hareket edemezler.

Bunu muhafazakâr Naziler kullanır. Hitler iktidara gelince alman parlamentosunu dağıtır

yeni seçime gider Naziler güçlenerek çıkarlar. Güçlenince partiler kapatılır, siyasi görüşler

bastırılır ve hitler önder olur. Aslında alman halkı sonuna kadar aydınlanmayı yaşamıştır

bu harekete kapılmasının nedeni seçim mekanizmasıdır. Đktidar olduktan sonra diktatör

olur. Almanya’nın versaydan sonra gurur kırılmıştır bu olaylarla tekrardan gururu okşanır.

Naziler iktidara gelince işsizliği azaltır silah üretimini artırır. Hitlerin görüşleri 19,yy.ın

ırkçı akımlarından etkilenmiştir. 19,yy.da doğa bilimlerinde gelişme var, biyoloji toplum

bilimi bunlarla ırkçı anlayış çıkmış olabilir. Darvin’in görüşlerine göre en güçlüler ayakta

kalır zayıflar ezilir. Fransız soylusu Golarno ırklar arasında eşitsizlik vardır der alan

ırkçılığını etkiler Cermen ırkı üstündür bu görüşü bir Đngiliz daraltır Cermenler arasında

tetonlar üstündür der. Hitlerde buradan beslenir. Biri Đngiliz biride fransızdır, Đngilizlerle

 

 

 

 

aynı ırktanlar ama Fransızı anlamak mümkün değildir.

19,yyda hitlerin ırkçı görüşlerinin temelini bunlar oluşturur. Irkçılığın doğal bir uzantısı

olarak Yahudi düşmanlığı, antisemitizm Sami ırkından olanlara Yahudi-Arap kökenli

olanlara karşıdırlar. 19,yyda Yahudi karşıtlığı yaygındır. Hitler bunu siyasal argüman

olarak kullanır. Militarizm hitlerin görüşlerinin bir ayağını oluşturur. Hitler propaganda

konusunda başarılıdır okyanus tipi propaganda yaparlar yüz binlere insan aynı alanda

toplanır. Đktidar olunca dış politikada 3 aşamalı bir plan uygular.

1-versayın hükümlerinden kurtularak geçersiz saymak

2-“ein wolf ein reich” bir devlet bir millet. Almanya sınırları dışında almanca konuşan

halkları kendilerine katmak yaşadığı toprakları ele geçirmek, Polonya Çekoslovakya

Fransa’daki Almanları tek bir çatıda toplamak amacındalar.

3-Lebensraum denilen yaşan sahası kavramı. Almanların yaşaması için elde etmesi

gereken topraklar.

Đlk ikisi yürürlüğe girerken sorun yok ama üçüncüsünü sokacakken 2. dünya savaşı

başlar.2.dünya savaşına giderken 1933’te ABD Sovyetler birliğini tanımaya karar verir.

34ten sonra milletler cemiyetine girmek ister Sovyetler. 1935’te Fransa ve Sovyetler arası

ittifak anlaşması imzalanır.

Naziler politikalarını uygulamaya başlar saar bölgesinde oylamada halk Almanya’yı seçer

ama Almanya zorunlu askerliği yürürlüğe koyar bu versayın hükümlerine terstir. ingiltere

Fransa tedirgin olur Stresa anlaşmasını yaparlar Almanya’nın dış revizyonist politikasını

protesto ederler. Lokarno anlaşmasının hükümlerini teyit ederler, Avusturya’nın bağımsız

olmasını ve toprak bütünlüğünü garanti ederler, Almanya’dan şüphe duymaya başlarlar.

Stresa anlaşmasından önce Fransa-Đtalya görüşürler Đtalya Avusturya’nın toprak

bütünlüğünü ve bağımsızlığını garanti eder. Sovyetler Birliği Almanya’nın

güçlenmesinden şüpheye düşüyor, çünkü güçlenen her devlet Rusya’ya saldırır. Rusya’yla

Çekoslovakya anlaşırlar Almanya Çekoslovakya’ya saldırırsa Sovyetler yardım eder

ancak Fransa’nın gelmesi şartıyla. Sovyetler-Çekoslovakya ile bir ittifak imzalar,

Fransa’da gelirse iki taraftan Almanya’yı sıkıştırma kararı verirler. Đngiltere de bu arada

yatıştırma çabaları içinde, ittifaklara girmeden Almanya’ya taviz vererek yatıştırıyor.

1.dünya savaşının nedeni ittifaklardır. Fransa’da yatıştırma politikasının parçası olur.

Đngiltere ise Fransa-Almanya arası dengeleyici bir yol izler. Đngiltere dış işleri bakanı bu

politikalarını açıklar ancak başarısız olmuştur. Almanya 1936’da Rem bölgesini

silahlandırır. 1938’de Avusturya’yı ilhak etmiş ve Çekoslovakya’dan südetler bölgesini

Self determinasyon hakkına dayanarak bir ülke bir devlet politikasıyla ister. Bu hakta

halklar kendi kaderini tayin etme hakkına sahiptir. 1936’da Çekoslovakya’nın tamamen

işgal edince Đngiltere yatıştırmadan vazgeçer çünkü iş artık yaşam sahası bölgesine

geçmiştir. 1935’te Đngiltere Almanya deniz silahlanması anlaşması imzalanır, Almanya

deniz gücü Đngiltere ndei gücünün yüzde otuzbeşinden fazla olamaz ve burada versay

tamamen çökmüş sayılır.

Naziler dış politikalarının ilk ayağını başarırlar, versay çöker. Bu arada revizyonist sistemi

olan Đtalya’da Habeşistan’a saldırı hareketleri düzenler, Đtalya artan nüfusa yol açmak ister

hammaddeye ihtiyaç duyar güçlenince buraya saldırır. 5 Ekim 1935’te Đtalyan işgali başlar

1936’da tamamlar. Milletler cemiyeti Đtalya’ya karşı tedbir almaya çalışacak. Habeşistan

işgalinin sonuçları var 1936’da Rem bölgesi silahlandırılmaya başlar. Đngiltere Đtalya’ya

karşı tedbir alma gereği hisseder. Đngiltere, Türkiye Yugoslavya ve Yunanistan’a garanti

veriyor. Çünkü Mussolini Akdeniz bizim diyor, akdenize kıyısı olan devletler Đtalyan

tehdidi algılarlar. Đtalya Almanya’ya yakınlaşmaya başlar. Đkisi de revizyondan yanadır.

Berlin roma ittifakından önce Đde Fransa ve Đtalya’nın arası açılmıştı Fransa’da sol iktidar

vardı Đtalya’da ise faşist rejim var ve bu yüzden araları açılıyor.

 

 

1930 da ispanya’da iç savaş var cumhuriyet rejimi kurulmuş kral tahttan çekilmiş krallık

bitmiştir 36 Temmuzda faşizan bir ayaklanma olmuş. franko ile krallık rejimi tekrar kazanılır

ve franko 1975 e kadar ispanya’ya egemen olur. Đspanya’da iç savaşlar olur Barseleno ve

birkaç kent direnir. Avrupa’da üç faşist devlet var bunun yanında Đngiltere Fransa gibi liberal

demokrasiler var

Almanya planlarının ikinci ayağını gerçekleştirmek ister. Bir devlet bir millet politikasını

hayata geçirmek için ilk öce Avusturya’ya katılmasını teklif eder ret cevabı alınca Almanya

işgal eder. anschlus Almanya’nın Avusturya’yı ilhakı olur ve Fransa ve Đngiltere yine tepki

vermezler. Sovyetler birliği Almanya’nın Avusturya’yı da alarak abarttığını düşünür ve

Fransa’ya ittifakı genişletme teklif eder. Almanya Çekoslovakya’dan südetler bölgesini ister

orda 3,5 milyon alman yaşamaktadır çek sınırına asker yığmaya başlar. Fransa Çekoslovakya

anlaşmasına göre Fransa yardım edecekti ama Đngiltere olmadan yardım etmek istemez.

Đngiltere yatıştırma peşindedir. Münih konferansı toplanmasını Almanya Đtalya Fransa da

katılsın çek meselesi sonuçlansın ister. Almanya süetle yetinmez. mussolini de Almanya

Çekoslovakya ile meşgulken Arnavutluğu işgal eder ve sıra Yunanistan’a gelir. Đngiltere ve

Fransa buna tepki gösterir. Almanya Đtalya arası çelik paktı kurulmuştur. Đngiltere Polonya-

Romanya-Yunanistan’a askeri güvence veriyor.

Almanya hayat sahası ile Çekoslovakya’nın diğer bölgelerini almaya başlar. Ortak cephe

amacıyla Đngiltere Fransa ve Sovyetler görüşmeye başlarlar fakat Sovyetler batının kendini

savunmasız bırakacağından korkmaktadır.

Sovyetler Đngiltere ve Fransa’dan beklediği yakınlığı göremeyince Almanya ile saldırısı

geciktirmek için 23 Ağustos 1939 da saldırmazlık paktı imzalar. Bu anlaşmada gizli

maddelere göre Baltık-Polonya arasıda etki alanı oluşturulmuştu.

Macaristan Almanya ile yakınlaşır. Kralsız krallık Macaristan’da önce deniz kıyısı vardı,

Almanya Çekoslovakya’yı paylaşırken Macarlara pay vermez.

1 eylül 1939 da alman birlikleri Polonya sınırını geçmeye başlarlar. Ve ikin dünya savaşı

başlar Almanya batıdan Sovyetler doğudan Polonya ya girerler. Đngiltere ve Fransa

Polonya’ya verdiği sözü tutmak için Almanya’ya savaş açarlar ancak Sovyetleri de karşılarına

almamak için Sovyetlere savaş açmazlar.

2.dünya savaşı öncesinde Pasifik’te Japonya’nın Rusya’nın ve ABD’nin 1905’ten itibaren

çıkarları çatışır. Japonya Rusya’yı yenmiştir Avrupa devletlerinin gücü azalırken Pasifik

üzerinde ABD ve Japonya’nın gücü artmaktadır. Yine uzak doğuda Çin’de 1912’de

cumhuriyet var ve simyat cumhurbaşkanı seçilmiş ancak merkezi devlet otoritesini

sağlayamıyor. Çünkü limanları sömürgeci devletlerin elinde yerel güçler merkezi otoriteyi

tanımıyorlar. Güneyde sunyet sen önderliğinde bir ayaklanma var, hedef ise Çin’i yabancı

sömürüsünden kurtulmak ve ülkeyi tek bir yönetimde birleştirmektir. Milliyetçiler ve

komünistler  “koumingtang” bir yabancı sömürüsüne karşıdırlar. Sunyet sen 1925’te ölünce

komünistler ve milliyetçiler arası uyum bozulur. Cankaşeng kontrolü ele geçirir 1927’ye

kadar komünistlere temizlik hareketi başlatır. Japonya’nın Çin üzerinde emelleri vardır ve

merkezi bir hükümet kurulması işine gelmez. 1931 de Japonlar Çin’de mançulyada işgale

başlar ve Çin’in karşı koyacak gücü yok. Kukla bir hükümet kurdurarak bir anlamda

kendisine bağlamıştır. Çin milletler cemiyetine başvurur ama etkisiz bir örgüttür ve munçolya

Japonya’nın kontrolünde kalır.

Arap yarımadası Đngiltere ve Fransa kontrolündedir. Ortadoğu’da ırakta 1920 de bir isyan var

Arap milliyetçiliği uyanmaya başlamıştır. 1922 de faysal ırak kralı olur ırağa özerklik verilir.

1932 de bağımsız krallık kurulur.  Đngiltere mandayı bırakır ama zaten aralarında petrol için

anlaşma vardır.

En sorunlu alt bölgelerden birisi de Filistin’dir. 19.yy. ın ikini yarısında Siyonist hareket var.

Filistin 1. dünya savaşından sonra Đngiliz mandasıydı. Filistin 1916 banfor deklarasyonu ile

Siyonist önderlere yurt sözü veriyor.  Yahudilerin 1934 te Filistinde’ki oranı üçte birdir.

 

Arapların topraklarını alarak geliyorlardı. 1948 de burada irsal ortaya çıkacaktır ve 1948 de

Đsrailler ve Araplar arasında çıkar ve Đsrail kazanır. 1956 da 2. Arap Đsrail savaşı çıkar. Mısır

da başkan cemal abdül Süveyş kanalını millileştirir. 1967 de üçüncü savaş 6 gün savaşlarını

yaparlar. Đsrail, mısır, Suriye, Ürdün yenerler, bu savaşlarda aldıkları topraklar sayesinde

büyürler. Mısır bu savaşta tek bir uçak bile havalandırmamıştı. 1973’te 4. Arap-israil savaşı

yapılır. Bu kez Suriye ve mısır yenmek üzereyken ABD 2. filosu yardım eder. Önemli

sonuçları vardır. Petrol üreten Arap ülkelerinde fiyatlar artar.,enerji krizi sanayi üretimi

durgunlaşır, işsizlik gelir. Ekonomik kriz o günden bugüne dünyayı etkilemiştir. Suriye

Fransa mandasıdır, karışık etnik yapıya sahiptir. Fransa 5’e bölerek yönetmiştir. Devlet Halep,

Şam, Lübnan olarak parçalanarak yönetilmiş. Đngiltere ırağa bağımsızlığını vermişti Fransa da

vermeye karar veriyor. Yaklaşan savaş var.

1926 da Lübnan’da bir bağımsız cumhuriyet Fransa denetiminde oluşturulmuş. Đngiltere 1914

te mısır’ı ilhak etmiştir. 1.dünya savaşı sonrasında mısırda vaft partisi Đngiltere den

bağımsızlık ister. 1922 de bağımsızlığına kavuşur. Bölgenin güneyinde Suudi Arabistan

krallığı yer alıyor, Suudiler yönettiği için adı böyle.

Bölgenin bir başka gücü ama Arap olmayan Đran saferi hanedanlığı var, 1794’te kaçarlar

merkezi hükümet kurdular.

1907’de Đngiltere Rusya arasında sömürge anlaşması imzalanır. Đran’ın kuzeyi Rusya, güneyi

Đngiltere ortası da ikisi arasında tampondu. Đran önemlidir Hindistan ve Afganistan’a kapı

sayılır. Đran’da 1906’da bir devrim olur ilk anayasa gündeme gelir 1908’de kaldırılır.

1917’den sonra Đran tamamen Đngiltere kontrolündedir. Rus çarlığı yıkılınca Đngiltere’ye karşı

1921 de Đran da milliyetçi bir hareketlenme başlar. Ziyaettin tabatabay Ruslar tarafından

gönderile kazak tugayına güvenir. 23te tabatavayı devirir 1925 te kendini Đran şahı ilan eder.

1933 te Almanya ve Đran yakınlaşıyor rıza şah yakınlaşma bedeli olarak 1941 de uzaklaştırılır.

Yine kendi sülalesinden birisi şah olur. Almanya’dan Hitler’i davet etmişi..

Bu ortamda Almanya’nın Polonya’nın batı sınırını aşmasıyla Đngiltere ve Fransa

Almanya’ya savaş ilan edince 2. dünya savaşı başlar.

  1. dünya savaşı ile 2.dünya savaşı arasında benzerlikler ve faklılıklar vardır. 1. dünya savaş

piyade savaşıydı ama 2.dünya savaşı teknolojinin hâkim olduğu uçaklar gemiler, çıkartma

araçlar havadan bombardıman yapılır. Hava gücü önemlidir ve savaşın sonunda atom bombası

kullanılır. 1.dünya savaşında cephe ve ev ayrımı kısmen ikinci dünya savaşında ise tamamen

ortadan kalkar. Devletler birbirlerini ekonomik olarak çökertmişlerdir. Nedenleri; Almanya ve

Đtalya çöküntüde, Japonya ABD Đtalya sıkışmış, Sovyetler toprak kaybediyor, Đngilizler deniz

üstünlüğünü sürdürmek istiyor, Fransa’da Almanya’ya karşı güvenlik sorunu var ve dünyada

ekonomik bunalım var.

Hitler Almanya’nın, Mussolini Đtalya’nın, Stalin Sovyetlerin, Churchill Đngiltere’nin,

Roosevelt ABD başkanı olacaktır ve hepsi tecrübelidir. Stalin iç savaşta yüksek komutandır.

Almanya’da savaş taktikleri vardır savaşın uzun sürmesinden kaçınır çünkü sömürgesi yoktur.

Savaşta tank, uçak, denizaltı yoğun kullanılmıştır.

Eylülde Almanya Polonya’ya saldırır ve işini bitirir doğu Polonya’yı da Ruslar işgal

emektedir. Fransa yüzünü Almanya’ya dönmüştür ve marjina hattı kumuştur. Fransa genel

seferberliğinin bitmesini beklemektedir. Đngiltere ve Fransa zamanın geçmesini beklerler

zaman Almanya’nın aleyhinedir ekonomisini çökertir. Sovyetler Baltık ülkelerine kendisine

katılması için kota verir ve kabul edilir. Letonya Litvanya Estonya katılır.  Milletler cemiyeti

Sovyetler birliğini ihraç edecek.

Fransa majina hattında beklerken Almanya batıda Fransa’nın kuzeyini işgal eder, güneyde

Vichy hükümetini kurarlar Naziler kontrolünde bir hükümettir. Fransa savaş dışında kalır.

Fransa siyasetinin önemli ismi general degol Đngiltere’ye kaçar. Almanya Lüksemburg,

Belçika, Hollanda ve Polonya’yı yener ve özünü Norveç’e diker.  Đsveç kömürüne rahat

ulaşmak için Danimarka’dan geçmek ister Danimarka kabul etmeyince orayı da işgal eder.

 

Quisling Norveçli bir Nazi’dir ve onun desteği ile Norveç’te hükümet kurdurur. Norveç’in

işgali ile Đngiltere de bir savaş kabinesi olağanüstü bir hükümet kurulacak.

1940 tada Đtalya ve Almanya savaşı. Almanya Fransa’nın çekilmesiyle kıta Avrupa’sına

egemen oluyor ama asıl derdi Đngiltere’dir. Naziler Cermen ırkının üstünlüğünü kabul

ediyorlar ve Đngilizlerde Cermen ırkındandır. 1940’ta Đngiltere’yi havadan bombalamaya

başlar, Đngiltere direnişe başlar tek Đngiliz kalana kadar direnecektir. Đngiltere’yi bir türlü

teslim alamıyor, teslime zorlamak için kıta Avrupa’sında kalan tek büyü devlete Sovyetlere

saldıracaktır. Almanya Japonya arasında ittifak vardı ama bu saldırıdan Japonya’ya

bahsetmiyor topraklardan pay vermeye niyeti yoktur.

22 Haziran 1941’d tarihin en büyük saldırısı başlar Baltıklardan Romanya’ya kadar saldırı

başlatır. 6 ayda Sovyetler birliği de teslime zorlanır ama plan başarıya ulaşamaz çünkü Ruslar

klasik taktiğini uygularlar. Balkan balkan harekâtı Sovyetler birline yapılan saldırır geciktirir.

Almanya kararsızlığa düşer. Moskova’nın Kafkas bölgesine girecektir orduyu böler.

Almanya’nın taktiği ülkeyi içten bölmektir. Ama içten çökertemez Slav ırkı aşağı görür.

Sonunda 1942 de Stalin önderliğinde Cermen-Slav mücadelesi başlar. Slavların başında Slav

olmayan Stalin var.

Đkinci dünya savaşının bir başka önemli alanı kuzey Afrika da Đtalyanlar başarısızdır.

Yunanistan’a saldırır ve yine başarısızdır. Yunanistan’ı da Almanya işgal edecek. Romanya

da bir Nazi rejimi var.

Đtalya Afrika’da başarısız olunca Almanya Afrika’ya girer. Almanya Đtalya müttefiktir Đtalya

Almanya’ya yardımcı olu.

Đngilizlerde başarılı oluyor. ABD savaşın dışında kalmaya devam ediyor.

Yedi Aralık 1941 de Japonlar ABD’nin Pasifik üstünden pearl harbor baskı uygular ABD

Japonya’ya savaş ilan eder.

Bu arada Sovyetler Fransa ve Đngiltere’ye ikinci bir cephe için direnir Almanya’ya açılmasını

ister savaşın yükü ondadır. Đngiltere ve Fransa yanaşmaz. Fransa, Yugoslavya, Arnavutlukta

komünistlerin Almanlara karşı yürüttüğü hareketler var. Đtalya’da mussolini azledilir

Almanyalar kurtarırlar.

Đkinci cephe açılır bu kez de Almanya’ya Rusya mı Amerika mı yoksa Đngiltere mi erken

gidecek sorunu başlar. Savaşın aynı tarafları arasında görüş ayrılıkları başlar. Đngiltere ABD

Sovyetler arası normaya çıkartmasıyla Fransa kurtulur.

Uzakdoğu’da ABD deniz ve havada üstünlüğünü gösterir. 5 dakikada ir uçak yapar bunu

karşısında başka bir güç duramaz. japonları işgal ettiği adadan atar. hirosimadan 2 atom

bombası atar. Sovyetlere gözdağı veriyor.

 

Đkinci dünya savaşı sonrası;

Đngiltere ABD ve Sovyetler birliği kazandılar. Birleşmiş milletlerin kurulması gündeme geldi.

Sanfrancisko’da savaş sırasında uluslararası bir örgütlenme gündeme gelmişti. ABD ve

Sovyetler milletler cemiyetinin dışında kalınca tek güçlü devlete karşı örgütlenmeye gerek

yoktu. B.M ulusların devletlerin eşitliği ilkesi üzerine kurulmuştu. Sözde iki ana organı ardı

1-genel kurul (bütün devletlerin tek bir oy hakkı var) 2- güvenlik konseyi( 5 devlet daimi

üyeydi; ABD, Đngiltere, Sovyetler, Fransa ve Çin) veto yetkisine de sahip güçlü devletlerin

aralarında bir birlik olursa uluslar arası düzeni bozmaya çalışan devletler engellenebilir.

Savaş sonrasında kazanan devletlerarasında da pürüzler var. Biricisi; Polonya meselesi.

2.dünya savaşını başlatan Almanya’nın Polonya’yı işgaliydi. Sovyetleri de Polonya’da emelle

var. Batıllarda Sovyetlere vermek istemiyor sadece doğusunun verilmesi gibi planları var.

ingiltere başkanı yüzdeler anlaşması yapıyor. Doğu Avrupa’yı etki alanına ayırıyor.

Bulgaristan’ın Yüzde yetmiş beşi Sovyet, yüzde yirmi beşi Đngiltere’nin, Romanya’nın yüzde

doksanı Sovyet yüzde o giltereni, Yugoslavya’nın yarısı Sovyet yarısı Đngiltere’nin etkisi

 

– 14 –

altında. Almanya’nın yanında savaşa girmiş yenik devletleri Sovyetler ve Đngiltere

hegemonyasına almaya çalışıyor.

1944’te degol Fransa’ya dönmüş müttefiklerine de kızgındır. Đngiltere ve Fransa Vichy

hükümeti ile ilişkiyi koparmadığı için degol konferanslarına çağırmıyorlar.

1945’te potsdam konferansı toplanır, ABD geciktirmiştir. Sebebi de ABD u dönemde atom

silahının üstünde çalışıyordur ve sonucunu bekliyordur. Konferansta Sovyetlere karşı güçlü

olmak istiyordu.  Sovyetler ABD askerinin Avrupa kıtasından çekilmesini istiyor ABD

desovyetlerin doldurmasından korkuyor Avrupa devletlerinde Sovyetlere direnecek gücü yok.

Başka bir meselede atom bombasının keşfi, ağustosta Japonya’da patlatacaktır. En çok

tartışılan mesele ise Almanya’nın durumu; Sovyetler bir taraftan Đngiltere ve ABD bir taraftan

ordularıyla girmişler Almanya’yı Nazilerden arındırmak ikinci olarak ta askerlerden

arındırmak öncelikli hedefleri. Taraflar Almanya’yı kontrol altına almak istiyorlar. Almanya

için federal model öngörülüyor ama Sovyetler yanaşmıyor. Polonya meselesi de

gündemdedir. Türkiye’yi ilgilendiren bir başka mesele boğazlardır. Sovyetler gündeme

getirir, Montrö boğazlar sözleşmesini kabul etmiş, her devlet Türkiye ile ikili görüşecek.

Yavaş yavaş soğuk savaşa geçilir. Birinci mesele Almanya’nın konumu, ikinci mesele ABD

atom bombası patlatmış ve henüz Sovyetler bilmiyor. ABD plan yapmış ama Sovyetler bu

planda ABD nükleer güç diye düşünüyor. Uzakdoğu’da Kore Japon işgalinde Japonlar yenik

çıkınca Kore’de Japon askerler silahsızlandırılacak. Sovyetler kuzeyi ABD güneyi.

Dolayısıyla kuzeyde kuzey demokratik halk cumhuriyeti, güneyde ABD muhafazakâr

demokratik halk cumhuriyeti kurulur.

Uzakdoğu’da Çin’de gelişmeler var. 1926 da komünist temizliği var. ABD Çinli

komünistlerle işbirliği istiyor ama Japonya yanaşmaz. Çin’in komünist kısmına bir saldırı

yapılır ama başarıyla sonuçlanmaz. çinde 1949 da mao zedung kazanır ve komünist rejim

işbaşına gelir. Chiang Kai-shek Tayvan’a kaçar ve milliyetçi devletini kurar. Tıpkı birinci

dünya savaşındaki gibi yenenler yenilenleri zor koşullar altına alırlar. Đtalya, Finlandiya-

Romanya-Macaristan ve Bulgaristan ile imzalar Almanya ile imzalamaz birleşik bir Almanya

yoktur etki alanına ayrılmıştır. ABD ve Japonya 1951 de ikili bir anlaşma ile savaşa son

verirler. 1956’da Japonya ve Sovyetlerde son verir. Avrupa’da yeni rejimler gündemdedir.

Sovyetler burada birinci aşamada komünist koalisyon hükümetleri kurdurup, kinci aşamada

bunları tek başına iktidar yapak ve üçüncü aşamada liderlerini tavsiye ederek kendi

yetiştirdiği adamları lider yaparak kendi etkisini güçlü hale getirmek istemektedir. Abd bu

gelişme karşısında ekonomik gücünü kullanacaktır.

1947’de bu devletle bir ideolojik örgütlenme altında birleştirilirler; Bulgaristan, Romanya,

Macaristan, çek cumhuriyeti, Polonya ve Yugoslavya “kominfom” çatısı altında birleştirildi.

1949’da birde ekonomik “comecon” örgütü kuruldu.

Doğu Avrupa ülkelerinden ikisinde komünist rejim var ama durum diğerlerinden farklıdır.

Yugoslavya ve Arnavutluk; bunlar Nazilerden Sovyet yardımıyla kurtulmadılar kendi iç dış

dinamikleriyle kendi orduları sayesinde kurtuldular. Yugoslavya’da 1945 seçimlerini Tito’nun

önderliğindeki Halk Cephesi kazandı ve Sovyet modeline uygun bir federal anayasa ile

Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti kuruldu. Arnavutluk da ise 1945’teki seçimleri

Demokratik Cephe kazandı ve Arnavutluk Halk Cumhuriyeti kuruldu. Yugoslav lideri Tito

inanmış bir komünist olmasının yanında sıkı bir Yugoslav milliyetçisi idi ve bağımsızlığını ne

olursa olsun koruma düşüncesindeydi. Stalin Kominform’u kurarken ona tam olarak destek

olan tek önderdi. Fakat Stalin Yugoslavya’nın Comecon’a tam bağlılığını ve Yugoslavya’da

Sovyet ajanlarının bağımsız faaliyetini istediği zaman Tito buna yanaş-madı.Stalin iç darbe

yolu ile Tito’yu düşüremeyince milliyetçilik yolunu seçtiği gerekçesiyle 1948 Haziran’ında

Yugoslavya’yı Kominform’dan attı.

 

Đngiltere her iki dünya savaşını da kazanmıştır fakat gücünü yitirdi, zayıfladı. 1947’de

Hindistan ve Pakistan’a bağımsızlık vermiştir. Kıta Avrupasın’da bağları zayıflamıştır. ABD

ile yakınlaşmaya başlar ikisinin dış politikaları yakınlaşır. ABD’ye bağımlılığı artmıştır.

Fransa’da 1945 seçiminde komünist parti birinci geliyor. Fransa’yı 1946 Ocak ayında istifa

edene kadar de Gaulle başkanlığında bir koalisyon hükümeti yönetti. Daha sonra de Gaulle

’ün 1958’de tekrar hükümeti ele geçirip kadar 5. Cumhuriyet’i kurmasına kadar devam eden

bir siyasal istikrarsızlık başladı.

Đtalya’da 1946’da referandum sonucu monarşi yıkılarak cumhuriyet kuruldu. Koalisyon

hükümeti oluşturulmuştur. Faşizm yıkıldığı için komünistler güçlüdür.

Almanya;

Dört işgal bölgesine ayrılmıştı. Sovyetler Doğusunu, ABD güneyini, Đngiltere kuzey ve

batısını işgal etti. Fransa’ya da Amerikan işgal bölgesinin bir bölümü bırakıldı. Sovyet

bölgesindeki Berlin’de dört işgal bölgesine ayrıldı. Berlin doğu Almanya içindeydi. Sovyetler

1948’de kendi etki alanının olmadığı yerde abluka uygulamaya başlarlar. ABD ve

Đngiltere’nin çekilmesi için yapar. Una karşılık ABD Berlin’e hava köprüsü oluşturur ve

Sovyetler 1949’da bu ablukayı kaldırmak durumunda kalır.

Yunanistan’da 1924’te cumhuriyet rejimi kuruldu ve 1935’te halkoyu ile anayasal monarşiye

dönüldü. 2.dünya savaşında Đtalya işgal edemeyince Almanya işgal etmişti ve yunan direniş

hareketi çıktı. Sağ ve sol arasında işbirliği vardı savaş bitince birbirlerine girdiler ve yunan iç

savaşı çıktı. Sovyetler kendi etki alanında olmadığı için bu savaşa karışmadı. Đngiltere karıştı

ve yunan milliyetçiliği galip çıktı.

ABD Truman doktrinini açıklar; Türkiye, Yunanistan ve diğer ülkeleri komünizm tehdidinde

kurtarmak amacındadır, bir anlamda Sovyet yakınındaki ülkeleri yanına çekmek ister.

Marshall yardımları başlar.

Đran’ın güneyini Đngiltere kuzeyini ABD işgal etmişti. Sovyet askerleri geç çekilirler. Đran’da

petrolü Đngiltere işletiyordu başkan petrolü millileştirdiğini söyler Đngiltere de ekonomik baskı

uygular, başkan görevden uzaklaştırılır, sözde bir anlaşma yapılır ama Đngiltere

millileştirmeye izin vermez.

Sovyetler Çekoslovakya’ya darbe planlamıştı ve kendine bağlı bir hükümet getirir. Batı

Avrupa’da korku var. Fransa Lüksemburg Đngiltere Brüksel anlaşması imzalanır.1948’de bat

birliği savunma örgütü kurulur. Ama yinede başka devletlerin desteğine ihtiyaç duyarlar.

Belçika Lüksemburg Hollanda ve Đngiltere ABD desteği alma çabasına girerler. Nisan

1949’da NATO kurulur.

Kore ikiye bölünmüştü. 1950de kuzey Kore birlikleri güney Kore sınırını geçince ABD

meseleyi Birleşmiş Milletlere götürür. Savaşa müdahale için bir karar çıkartır. Sovyetler bunu

veto etmezler çünkü o sırada BM ‘yi protesto ediyorlardı. Kore savaşı 1953’e kadar devam

eder. Türkiye’de buna katılır ve ü sene sonunda önceki duruma dönülmesi kabul edilir. Çin

1950’de Tibet’i işgal eder kendi ülkesi içinde görüyordu zaten bir süre sonrada sahip

olacaktır.

Soğuk savaşın sürdüğü dönemlerde uzak Asya da meseleler var. Hindistan Çin’in Vietnam

Japon işgalindeydi, Japonya yenilince tekrar Fransızlar hâkim olmuştur. Vietnam da bir

milliyetçi örgüt Fransa’ya kaşı direniyor. Vietnam’da iki ye bölünmüş güney ve kuzey olmak

üzere.

Üç ülke Almanya Vietnam ve Kore bölünmüş durumdalar.

Asya’da iki ülke arasında mevzuu var. Đngiltere Hindistan’a bağımsızlık vermiş,Hint

Müslümanlarda bağımsız devlet kurmak istemişler.  Hindistan ve Pakistan iki prenslik

arasında Keşmir meselesi var. Bu iki devlet 1970lerde Sovyetler ve Çin’in arası açılınca

Pakistan Çin’le yakınlaşır Hindistan’da Rusya’yla yakınlaşır ve araları açılır, bölgede

hegemonya mücadelesi başlar.

 

 

Đkinci dünya savaşı sonrasında Ortadoğu’da 1948’de Đsrail kurulmuş. 1947–1956–1967–1973

Đsrail savaşları var, Arap ve Yahudi milliyetçiliği çatışmaları var.1952’de mısır’da Arap

milliyetçiliğinin önemli isimlerinden Cemal Abdülhasr önderliği ele geçirmiş.1955’te ABD

zoruyla Bağdat paktı kuruluyor. Đran Đngiltere Türkiye ve Pakistan giriyor pakta. Milliyetçi

Araplar da ikiye bölünüyor. ABD’nin müdahale aracı olarak görürler ve cemal abdül Süveyş

kanalını millileştirdiğini ilan eder. ABD ve Đngiltere buna dayanamaz

Sovyetler de Arap ülkelerinden yana tavır alarak büyük sempati kazanır ve Araplar ikiye

bölünür. Sovyetlere yakın olanlar ve ABD yanlısı olanlar Ürdün’de bunlardandır. ABD

Eisenhower doktrinin ilan eder bunun amacı komünizm saldırısına karşılık Ortadoğu

ülkelerini korumaktır. Yani Sovyet hegemonyasına karşı yanına çekmek istemektedir.. ama

ABD Đsrail’in arkasında olduğu için Araplar buna inanmazlar.

Sovyetler 1961’de Berlin duvarını yapmaya başlarlar. berlinin ortasına doğudan batıya geçişi

engellemek için yarlar. Bu duvar 1989 da yıkılır. 1961’de Sovyet komünist partisinin

22.kongresinde Çinli delegeler kongreyi terk ederler. Bu arada ABD savaş uçakları u2ler

istihbarat için Sovyet üzerinden ama çok yüksekten uçuyorlar. Ama Sovyetler birini

düşürmeyi başarır ve ABD füzeleri keşfettiğini görür. Sovyetler ve Türkiye ilişkileri

gerginleşir bu uçaklar incirlikten kalkıyor ve Đran-ırak üzerinden dolaşıyordu.1962de’de Küba

ekin füzeleri krizi yaşanacak.

NATO stratejisinde zaman içinde değişiklikler çıkar ilk strateji Sovyetlerden veya Çin’den bir

saldırı olursa onların endüstri kentlerinin vurulmasıydı. Fakat Sovyetler uzaya füze fırlatınca

Sovyetlerinde ABD kıtasını vurabileceği anlaşılıyor. burdanda kitlesel karşılık yerine esnek

karşılığa geçiliyor. Ve saldırının niteliğine göre tepki verilmesi kararı alınıyor. nato stratejisini

ABD belirliyor. Bu arada Avrupa’nın kendi içinde kurduğu birlikler var 1949’da Türkiye’nin

de üye olduğu Avrupa konseyi kuruldu. 1951’de Avrupa kömür çelik birliği kuruldu. 1956.’da

Almanya, Đtalya, Lüksemburg, Hollanda tarafından birlik için ve Almanya’yı kontrol altına

almak için roma birliği kuruldu. Bu daha sonra Avrupa birliğine dönüşecektir. Đngiltere’den

ayrılan devletler birlik içindeydi ve Đngiltere ilk önce girmek istemedi. Serbest ticaret bölgesi

vardı ama 1973’te bu sürece giriyor.

Doğu blok2ta 1953’te Stalin’in ölümüyle1956’da 20.kongrede Stalin dönemi son derece

eleştirildi ve barış içinde bir arada yaşama projesi ortaya çıktı1956 da doğu bloğuna dahil iki

ülkede Polonya ve Macaristan’da Sovyet hegemonyasına karşı halk ayaklanması gerçekleşti.

Macaristan başı olduğun için başkan asıldı.1968’De tekrar doğu blokta prank bahan denilen

ayaklanma gerçekleşti ve Sovyetler bastırdı ve hegemonyası altındaki devletlere izin

vereceğini açıkladı.

Đkinci dünya savaşı sonrası iki kutuplu bir dünya ortaya çıkmıştır. Asya ve Avrupa kendi

bağımsızlıklarını isteyince bağlantısızlar hareketi ortaya çıkar. Đki bloğa da girmek isteyenler

Malezya’da bir konferans kurarak birleşirler sayıları fazladır birleşmiş Miletler genel

kurulunda bir güç oluşturmuşlardır. Türkiye NATO içinde kalır.

1962’de Küba’daki kriz nükleer bir savaş çıkacağını gösterir ortaya dehşet dengesi çıkacaktır.

Eğer üçüncü bir dünya savaşı çıkarsa bunun kazananı olmaz. Ve bu yüzden ilişkiler

yumuşamaya başlar. 1975’de Avrupa da Helsinki’de güvenlik ve işbirliği konferansı toplanır.

Taraflar barış ve güvenlik için anlaşırlar, silahların sınırlandırılması konusunda anlaşırlar. Bu

yumuşama Sovyetler birliğinin Afganistan işgali ile 1979’da gerilecek. Sovyetlerin taktiği

önce kendilerine bağlamak ve davet edilerek o bölgeye gitmek burada da aynısı yapar.

1979’da orta doğuda bir gelişme olur. ABD sadık müttefiki Đran şahı ülkesinden kaçmak

zorunda kalır. Afganistan’da Sovyet etkisi altındadır 10 sene sonra doğu bloğunun çökmesiyle

bu etkide kalkar.

 

 

 

Be Sociable, Share!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
TERÖRÜ LANETNİYORUZ!!!

TERÖRÜ LANETNİYORUZ!!!   Önce Beşiktaş-Bursa maçı sonraki patlayan bombalar, sonrasında ise Kayseri saldırısı. Toplumsal psikolojiyi bozmaya çalışan, stratejik terör saldırıları....

YÖNETİM SOSYOLOJİSİ

Yönetim Sosyolojisi   Çağcıl Bürokrasini Özellikleri   Genellikle kurallar, yani yasalar yâda yönetmeliklerce düzenlenmiş belirli ve resmi yetki alanları ilkesi...

BRETTON-WOODS NEDİR? BRETTON-WOODS SİSTEMİ

İkinci Dünya Savaşı öncesinde uluslararası mali konularda ülkelerin dayanışmasına çok az rastlanılmıştır. Ancak, Dünya Savaşları sonrasındaki dönemde artık sıkı bir...

Kapat
ücretsiz ilan